De trainer komt naar je toe!

Veilig tillen zonder je rug te belasten

Tillen doet vrijwel iedereen dagelijks. Een waskrat, een kind, een krat drinken of een doos uit de auto. Toch gaat het juist bij die alledaagse bewegingen het vaakst mis.

De rug krijgt dan een klap te verwerken waar hij niet op voorbereid is. Goede techniek voorkomt dat grotendeels. Daarom loont het om te weten hoe tillen werkt en welke spieren het werk horen te doen.

Inhoudsopgave

Waarom tillen zo vaak misgaat

Bijna niemand denkt na over tillen. Het gaat automatisch, en meestal zonder problemen. Juist die automatische piloot is het risico.

Problemen ontstaan zelden bij de zwaarste last. Vaker gaat het mis bij een lichte doos die snel even opgepakt wordt. De houding is dan slordig en de spieren staan niet klaar.

Bovendien speelt vermoeidheid mee. Aan het eind van een verhuisdag verslapt de techniek. Daardoor komt de belasting steeds vaker in de rug terecht in plaats van in de benen.

Wat er in de rug gebeurt bij tillen

Bij tillen werkt de wervelkolom als een hefarm. Hoe verder de last van het lichaam af is, hoe groter de kracht op de onderrug. Die toename verloopt bovendien niet lineair.

Een doos van tien kilo op armlengte belast de onderrug vele malen zwaarder dan diezelfde doos tegen de buik. Dat verklaart waarom afstand belangrijker is dan gewicht. Verder telt de stand van de rug mee.

Een licht gebogen, gespannen rug verdeelt de druk beter dan een doorgezakte rug. De tussenwervelschijven kunnen namelijk goed tegen druk, maar minder goed tegen druk in combinatie met ver doorbuigen. Volgens onderzoek verminderen gerichte oefeningen bij aanhoudende rugpijn zowel de klachten als de beperkingen in het dagelijks leven [1].

De basis van goede tiltechniek

Goede tiltechniek bestaat uit een handvol vaste punten. Die zijn eenvoudig te onthouden en werken in vrijwel elke situatie.

Ga dicht bij de last staan en zet de voeten op heupbreedte. Zak vervolgens door de knieën en heupen in plaats van vanuit de rug te buigen. Span daarna de buik licht aan voordat de last omhoog komt.

Kom omhoog met de benen en houd de last tegen het lichaam. Draai tot slot niet tijdens het tillen, maar verplaats de voeten. Dat laatste punt wordt het vaakst vergeten.

Tillen vanuit de benen

De bovenbenen en billen zijn veel sterker dan de rugspieren. Toch nemen ze het werk alleen over als de houding dat toelaat. Bij een gebogen rug en gestrekte benen kunnen ze weinig bijdragen.

Door eerst te zakken komt de kracht op de juiste plek. De squatbeweging die daarvoor nodig is, is dezelfde als in de sportschool. Wie die beweging traint, tilt dus ook beter.

Verder helpt het om de last eerst te testen. Kantel de doos even om het gewicht in te schatten. Zo voorkom je dat de rug een verrassing krijgt te verwerken.

De last dicht bij het lichaam

Afstand is de belangrijkste factor bij tillen. Elke centimeter verder van het lichaam vergroot de belasting op de onderrug merkbaar. Daarom loont het om de last echt tegen de buik te houden.

Dat betekent soms dat een doos eerst naar de rand van de tafel geschoven wordt. Of dat een krat in twee keer verplaatst wordt. Die extra handeling kost seconden en scheelt veel belasting.

Ook bij het neerzetten geldt hetzelfde. Veel mensen letten op bij het optillen en laten daarna los. Juist het zakken vraagt om dezelfde aandacht.

Draaien tijdens het tillen

De combinatie van buigen, tillen en draaien is de meest belastende beweging voor de onderrug. Toch komt die dagelijks voor, bijvoorbeeld bij het uitladen van een kofferbak.

Bij draaien onder belasting worden de tussenwervelschijven ongelijk belast. Daardoor neemt het risico op klachten toe. Verder staan de rugspieren dan in een ongunstige hoek.

De oplossing is eenvoudig. Verplaats de voeten in plaats van de romp te draaien. Dat voelt eerst onhandig, maar wordt binnen enkele weken automatisch.

Ademhaling en buikdruk

Een licht aangespannen buik geeft de wervelkolom steun van binnenuit. Dat werkt als een natuurlijke tilriem. Bij een slappe buik ontbreekt die steun.

Volledig de adem inhouden is echter niet nodig bij dagelijkse lasten. Rustig uitademen tijdens de inspanning volstaat. Bij zeer zware lasten gebruiken krachtsporters wel kort de ingehouden adem, maar dat vraagt begeleiding.

Verder helpt het om niet te persen. Wie rood aanloopt bij een waskrat, spant te veel aan. Een lichte, gecontroleerde spanning is genoeg.

Tillen op het werk

In veel beroepen wordt de hele dag getild. Denk aan de zorg, de bouw, de logistiek en de horeca. Daar telt niet één zware til, maar de herhaling.

Honderd keer licht tillen met matige techniek belast de rug meer dan één keer zwaar tillen met goede techniek. Daarom loont het om de techniek juist bij lichte lasten scherp te houden.

Ook hulpmiddelen tellen. Een steekwagen, een verstelbare tafel of hulp van een collega is geen zwaktebod. Bovendien is werkgevers wettelijk verplicht om zware fysieke belasting te beperken.

Tillen in het dagelijks leven

Buiten het werk zit het risico in de gewone dingen. Een kind uit een autostoel halen is een klassiek voorbeeld, omdat het buigen, tillen en draaien combineert.

Datzelfde geldt voor de wasmachine, boodschappen uit de kofferbak en het optillen van een bloembak. In al die gevallen helpt dezelfde volgorde: dichtbij staan, zakken, aanspannen, tillen met de benen.

Verder loont het om de omgeving aan te passen. Zet zware spullen op heuphoogte in plaats van op de grond. Zo hoeft er minder ver gebukt te worden.

Welke spieren je traint voor beter tillen

Tillen vraagt om samenwerking tussen benen, billen, romp en rug. Zijn die sterk genoeg, dan blijft de techniek ook bij vermoeidheid intact. Dat is precies waar krachttraining het verschil maakt.

Squats en varianten daarvan trainen de beweging die bij tillen hoort. Heupscharnieren zoals de deadlift trainen de billen en de achterste ketting. Rompoefeningen zorgen voor de nodige tegendruk.

Trainen met het eigen lichaamsgewicht is een prima start. Later kan er gewicht bij. Zo groeit de belastbaarheid mee met wat het dagelijks leven vraagt.

Opbouwen van tilkracht

Kracht opbouwen gaat in kleine stappen. Een verhoging van ongeveer tien procent per week is een veelgebruikte richtlijn. Volgens onderzoek verkleint gerichte training bovendien de kans dat rugklachten terugkeren [2]. Sneller opbouwen vergroot het risico op overbelasting.

Begin met de beweging zonder gewicht en let op de uitvoering. Voeg pas gewicht toe als de techniek staat. Een goede warming-up hoort daarbij, ook thuis.

Twee tot drie sessies per week volstaan voor de meeste mensen. Regelmaat weegt daarbij zwaarder dan intensiteit. Bovendien blijft een haalbaar schema langer overeind.

Tillen met zijn tweeen

Samen tillen lijkt vanzelfsprekend, maar gaat verrassend vaak mis. Dat komt omdat het tempo van beide personen zelden gelijk loopt. Daardoor krijgt er steeds een van de twee te veel gewicht.

Spreek daarom vooraf af wie telt. Til vervolgens tegelijk op hetzelfde moment en zak ook tegelijk weer. Bovendien helpt het om onderweg te blijven praten.

Verder telt het verschil in lengte. Bij een trap draagt de onderste persoon namelijk het meeste gewicht. Wissel daarom halverwege of kies bewust wie onderaan loopt.

Tot slot geldt dat samen tillen alleen werkt bij een vrije route. Denk dus vooraf na over deuren, drempels en obstakels.

Hulpmiddelen die het werk lichter maken

Techniek verlaagt de belasting, maar hulpmiddelen halen die soms helemaal weg. Toch worden ze vaak overgeslagen, omdat het pakken ervan tijd lijkt te kosten.

Denk aan een steekwagen, een rolplank of tilbanden. Ook een simpele verhoging helpt, omdat de last dan niet vanaf de grond opgepakt hoeft te worden. Zo blijft het bukken beperkt.

Verder loont het om de omgeving slim in te richten. Zware spullen horen op heuphoogte, lichte spullen mogen laag of hoog. Dat scheelt dagelijks tientallen ongunstige bewegingen.

Kortom, de beste til is de til die niet nodig is. Schuiven, rollen of in delen verplaatsen verdient daarom altijd de voorkeur.

Herstel na een dag zwaar tillen

Na een dag sjouwen voelt de rug vaak stijf. Dat is meestal normale vermoeidheid en geen schade. Toch verdient het herstel aandacht, omdat de belasting zich anders opstapelt.

Lichte beweging werkt beter dan meteen op de bank ploffen. Een korte wandeling brengt de doorbloeding op gang. Daarnaast helpen enkele mobiliteitsoefeningen voor heupen en rug.

Verder telt slaap zwaarder dan veel mensen denken. Tijdens de nacht herstelt het weefsel dat overdag belast is. Bovendien nemen de tussenwervelschijven in liggende houding weer vocht op.

Blijft de stijfheid dagen aanhouden, dan is dat een signaal. In dat geval is minderen verstandiger dan doorzetten.

Tillen na een blessure of bevalling

Na een periode zonder belasting is de rug minder goed bestand tegen tillen. Dat geldt na een blessure, maar zeker ook na een bevalling. De rompspieren hebben dan tijd nodig.

Weer beginnen gaat daarom in stappen. Start met lichte lasten en let vooral op de techniek. Voeg pas gewicht toe wanneer de beweging moeiteloos aanvoelt.

Verder speelt de bekkenbodem een rol. Die vormt namelijk de onderkant van de romp en werkt samen met de buikspieren. Bij klachten zoals urineverlies is overleg met een arts of bekkenfysiotherapeut verstandig.

Tot slot geldt dat pijn een grens aangeeft. Doortrainen door scherpe pijn heen verlengt het herstel eerder dan dat het helpt.

Tillen boven schouderhoogte

Niet elke last komt van de grond. Een doos op een hoge plank of een koffer in het bagagerek vraagt juist het tegenovergestelde. Toch gaat ook dat regelmatig mis.

Boven schouderhoogte verliezen de armen kracht en kantelt de rug snel achterover. Daardoor komt er druk op de onderrug die daar niet hoort. Bovendien is het zicht op de last beperkt.

Gebruik daarom een opstapje in plaats van te reiken. Zo blijft de last dichter bij het lichaam en blijft de rug recht. Verder helpt het om zware spullen simpelweg niet hoog op te bergen.

Tot slot geldt: pak zware dingen liever met twee handen. Eenhandig reiken draait de romp namelijk ongemerkt mee.

Schoenen en ondergrond

Bij tillen wordt de basis vaak vergeten. Toch begint elke til bij de voeten. Wie wegglijdt of wankelt, corrigeert dat namelijk automatisch met de rug.

Stevige schoenen met een vlakke zool geven de meeste grip. Slippers, sloffen of schoenen met een hoge hak werken juist tegen. Bovendien is een gladde of natte vloer een bekend risico.

Verder loont het om de route vooraf vrij te maken. Losse kabels, drempels en een openstaande deur zorgen voor onverwachte bewegingen. Die correcties komen doorgaans in de onderrug terecht.

Kortom, een stabiele ondergrond scheelt meer dan het lijkt. Zeker bij zwaardere lasten telt dat direct mee.

Overzicht: veelvoorkomende tilsituaties

Situatie
Risico
Betere aanpak
Let op
Kind uit autostoel
Buigen en draaien samen
Voeten verzetten, dicht bij
Niet vanuit de rug draaien
Waskrat van de grond
Doorgezakte rug
Zakken door de knieen
Buik licht aanspannen
Doos uit de kofferbak
Last ver van het lichaam
Eerst naar de rand schuiven
In twee keer verplaatsen
Hele dag licht tillen
Herhaling en vermoeidheid
Techniek scherp houden
Hulpmiddelen gebruiken

Veelgemaakte fouten bij tillen

De eerste fout is buigen vanuit de rug in plaats van zakken door de knieen en heupen. Daarmee komt de hele belasting op de wervelkolom terecht.

Een tweede fout is de last te ver van het lichaam houden. Afstand weegt zwaarder dan gewicht, dus dat kost direct veel.

Verder wordt er vaak gedraaid onder belasting. Die combinatie van tillen en draaien is precies wat de onderrug het slechtst verdraagt.

Ook wordt lichte last onderschat. Juist bij een kleine doos verslapt de aandacht, terwijl de techniek dan net zo goed telt.

Tot slot wordt het neerzetten vergeten. Veel mensen tillen netjes en laten daarna vallen, terwijl het zakken dezelfde zorg vraagt.

Ervaringen van anderen

Erik werkte in de logistiek en had elke vrijdag een pijnlijke onderrug. Niet zijn zwaarste lasten bleken het probleem, maar de honderden lichte dozen. Met aandacht voor de techniek bij die lichte lasten verdween de pijn binnen twee maanden.

Sanne tilde haar zoon dagelijks uit de autostoel en voelde dat elke keer in haar zij. Door haar voeten te verzetten in plaats van te draaien, was dat gevoel binnen een week weg.

Marco begon met squats en heupscharnieren om sterker te worden voor zijn verhuisbedrijf. Zijn tilkracht nam toe, maar vooral bleef zijn techniek nu ook aan het eind van de dag overeind.

Samen de techniek doornemen

Tiltechniek laat zich lastig uit een tekst leren. Kleine dingen, zoals hoever de rug doorbuigt of wanneer de buik aanspant, zie je zelf nauwelijks.

Bij Jouw Personal Trainer aan Huis wordt de beweging ter plaatse bekeken en aangepast op wat het dagelijks leven vraagt. Daarna gaat de belasting stap voor stap omhoog. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Veelgestelde vragen

1. Wat is de belangrijkste regel bij tillen?
De last dicht bij het lichaam houden. Afstand belast de onderrug zwaarder dan gewicht. Daarna volgt zakken door de knieen en heupen in plaats van buigen vanuit de rug.

2. Moet ik altijd met een rechte rug tillen?
Een volledig rechte rug is niet nodig. Een licht gebogen, gespannen rug is prima. Ver doorzakken onder belasting is wel af te raden.

3. Waarom is draaien tijdens tillen zo belastend?
De combinatie van buigen, tillen en draaien belast de tussenwervelschijven ongelijk. Verplaats daarom de voeten in plaats van de romp.

4. Helpt een tilriem?
Bij zeer zware lasten kan die steun geven. Voor dagelijks tillen is hij niet nodig. Een licht aangespannen buik doet in feite hetzelfde en werkt bovendien altijd mee.

5. Is licht tillen echt een risico?
Ja, vooral door herhaling. Honderd keer licht tillen met matige techniek belast de rug meer dan een enkele zware til met goede techniek.

6. Welke oefeningen verbeteren mijn tilkracht?
Squats, heupscharnieren zoals de deadlift en rompoefeningen. Samen trainen die precies de beweging die bij tillen hoort.

7. Moet ik mijn adem inhouden bij het tillen?
Bij dagelijkse lasten niet. Rustig uitademen tijdens de inspanning volstaat. Alleen bij zeer zware lasten wordt de adem kort ingehouden.

8. Hoe snel bouw ik tilkracht op?
Ongeveer tien procent per week is een veilige richtlijn. Techniek gaat daarbij altijd voor gewicht. Voeg pas last toe als de beweging moeiteloos gaat.

9. Wat doe ik bij pijn na het tillen?
Lichte napijn is meestal onschuldig. Bij scherpe of uitstralende pijn, tintelingen of krachtverlies is beoordeling door een arts nodig.

10. Mag ik tillen met bestaande rugklachten?
Vaak wel, mits de belasting past bij de klachten. Volledige rust werkt averechts. Bouw op onder begeleiding en stop bij toenemende pijn. Actief blijven werkt daarbij beter dan volledige rust.

Referenties

[1] J. A. Hayden, J. Ellis, R. Ogilvie, e.a., “Exercise therapy for chronic low back pain,” Cochrane Database of Systematic Reviews, nr. 9, art. CD009790, 2021.

[2] D. Steffens, C. G. Maher, L. S. M. Pereira, e.a., “Prevention of low back pain: a systematic review and meta-analysis,” JAMA Internal Medicine, vol. 176, nr. 2, pp. 199-208, 2016.

You cannot copy content of this page