De trainer komt naar je toe!

Opvliegers en sporten: zo train je door in de overgang

Opvliegers zijn voor veel vrouwen de reden om tijdens de overgang minder te gaan sporten. Het lichaam wordt al zonder aanleiding warm, dus waarom het nog verder opjagen met een training? Een plotselinge hittegolf midden in een oefening, een rood hoofd, zweet dat niet stopt: het maakt bewegen er niet aantrekkelijker op. Vooral in een volle sportschool voelt dat ongemakkelijk.

Toch is stoppen met trainen precies het verkeerde antwoord. Onderzoek laat zien dat vrouwen die regelmatig bewegen, en vooral vrouwen die aan krachttraining doen, minder vaak en minder heftige opvliegers hebben. Beweging traint het systeem dat de lichaamstemperatuur regelt, het systeem dat tijdens de overgang van slag raakt. Het gaat er dus niet om of je traint, maar hoe.

In dit artikel lees je wat er bij een opvlieger gebeurt, waarom sporten helpt, welke training het meeste oplevert, hoe je een opvlieger tijdens het sporten opvangt en welke aanpassingen in kleding, tijdstip en omgeving het verschil maken. Daarnaast vind je een weekschema, een overzichtstabel, veelgemaakte fouten, ervaringen van anderen en tien veelgestelde vragen.

Inhoudsopgave

Wat er bij een opvlieger gebeurt

In de hersenen zit een soort thermostaat die de lichaamstemperatuur binnen een smalle marge houdt. Oestrogeen helpt die thermostaat stabiel te blijven. Zodra oestrogeen rond de overgang gaat schommelen en dalen, wordt de marge smaller. Een kleine stijging van de temperatuur, door een warme kamer, een kop koffie of spanning, wordt dan opgevat als oververhitting.

Het lichaam reageert met een noodprocedure om warmte kwijt te raken: de bloedvaten in de huid gaan wijd open staan, het hart gaat sneller kloppen en de zweetklieren gaan aan het werk. Dat is de opvlieger. Na enkele minuten zakt het weg, vaak gevolgd door een koud en klam gevoel. Ongeveer driekwart van de vrouwen krijgt ermee te maken, gemiddeld een aantal jaren lang. Welke rol de hormonen daarbij spelen, staat in het artikel over oestrogeen en testosteron.

Waarom sporten helpt tegen opvliegers

opvliegers

Sporten verhoogt de lichaamstemperatuur, en juist daardoor traint het de thermostaat. Een lichaam dat regelmatig warm wordt door inspanning, leert efficiënter af te koelen: het begint eerder en gelijkmatiger te zweten en de bloedvaten reageren soepeler. Daardoor wordt de marge waarbinnen het lichaam zich prettig voelt weer breder, en slaat de noodprocedure minder snel aan.

Daarnaast werkt beweging via andere wegen. Het verlaagt stress en cortisol, twee bekende aanjagers van opvliegers. Het verbetert de slaap, waardoor nachtelijk zweten minder zwaar valt. Bovendien helpt het tegen buikvet, en vrouwen met meer buikvet hebben gemiddeld meer last. Een overzichtsstudie naar krachttraining bij vrouwen na de overgang liet een duidelijke afname zien in het aantal en de hevigheid van opvliegers.

  • De temperatuurregeling wordt getraind en reageert minder heftig
  • Lagere stress en cortisol: minder aanleidingen
  • Betere slaap, ook bij nachtelijk zweten
  • Minder buikvet, wat samenhangt met minder klachten
  • Meer grip op het eigen lichaam, wat de beleving verandert

Welke training het meeste oplevert

Krachttraining heeft de beste papieren. Twee tot drie trainingen per week met oefeningen voor het hele lichaam verminderen opvliegers en gaan tegelijk het verlies van spier en bot tegen dat in de overgang versnelt. Hoe je daarmee veilig begint, lees je in het artikel over krachttraining in de overgang.

Matig intensieve conditietraining, zoals stevig wandelen, fietsen en zwemmen, helpt eveneens, vooral als het regelmatig gebeurt. Bij heel intensieve training ligt het anders. Sommige vrouwen krijgen direct na een zware intervaltraining juist een opvlieger, omdat de temperatuur snel en hoog oploopt. Dat is geen reden om het te mijden, maar wel om de intensiteit rustig op te bouwen en goed af te koelen.

  1. Krachttraining: twee tot drie keer per week, het hele lichaam
  2. Wandelen, fietsen of zwemmen: dagelijks dertig minuten
  3. Intervaltraining: hooguit een keer per week, rustig opbouwen
  4. Yoga of ademhalingsoefeningen: voor ontspanning en slaap
  5. Regelmaat is belangrijker dan intensiteit

Een opvlieger tijdens het trainen opvangen

Een opvlieger midden in een training is vervelend, maar niet gevaarlijk. Hij duurt meestal een tot vijf minuten. Stop even met de oefening, ga staan of zitten op een koele plek en adem rustig: vier tellen in door de neus, zes tellen uit door de mond. Die langzame ademhaling kalmeert het zenuwstelsel en verkort bij veel vrouwen de duur.

Drink een paar slokken koud water en koel polsen en nek met een natte handdoek. Zodra de warmte zakt, kan de training gewoon verder, zo nodig met een iets lager tempo. Wie weet dat het voorbijgaat en een vast plan heeft, ervaart een opvlieger als een korte onderbreking in plaats van een reden om te stoppen.

Kleding, omgeving en tijdstip

Kleine aanpassingen maken trainen met opvliegers een stuk prettiger. Het principe is steeds hetzelfde: het lichaam moet warmte makkelijk kwijt kunnen.

  • Kleding in laagjes van vochtafvoerende stof, geen katoen dat nat blijft
  • Een koele, geventileerde ruimte, een open raam of een ventilator
  • Koud water binnen handbereik en een handdoek om te koelen
  • Trainen in de ochtend, wanneer de lichaamstemperatuur het laagst is
  • Buiten trainen in herfst en winter, wanneer de koele lucht helpt

Thuis trainen heeft hierbij een voordeel. De temperatuur, de ventilatie en het tempo zijn zelf te regelen, en een rood hoofd of een pauze midden in een set is geen punt. Voor vrouwen die de sportschool om die reden mijden, is dat vaak de doorslag om toch te blijven bewegen.

Opvliegers in de nacht en het herstel

Nachtelijk zweten onderbreekt de slaap, en slechte slaap maakt de volgende dag alles zwaarder: minder energie voor de training, meer trek in zoet en een lagere drempel voor stress. Stress lokt op zijn beurt weer opvliegers uit. Het artikel over hormonen en slaap legt uit hoe die cirkel werkt.

Training helpt die cirkel te doorbreken, mits het tijdstip klopt. Sporten in de ochtend of vroege middag verdiept de slaap. Zware training laat op de avond houdt de lichaamstemperatuur hoog en kan nachtelijk zweten juist uitlokken. Daarnaast helpen een koele slaapkamer, dun beddengoed in laagjes en geen alcohol in de avond.

Voeding en gewoonten die meespelen

Bepaalde prikkels lokken bij veel vrouwen opvliegers uit. Alcohol, cafeïne, pittig eten en warme dranken staan bovenaan. Dat verschilt per persoon, dus een week bijhouden wanneer de opvliegers komen, laat snel zien welke prikkels bij jou meespelen. Vooral rond de training loont het om koffie en een zware maaltijd te vermijden.

Voldoende drinken is extra belangrijk, omdat het lichaam door het zweten meer vocht verliest. Daarnaast helpt een stabiele bloedsuiker: eiwit bij elke maaltijd en weinig snelle suikers voorkomen pieken en dalen die het lichaam als stress ervaart. Roken verergert opvliegers aantoonbaar; stoppen is een van de effectiefste maatregelen.

Wanneer naar de huisarts

Opvliegers horen bij de overgang, maar dat betekent niet dat je ermee moet blijven lopen. Zijn ze zo heftig of zo frequent dat slaap, werk of training er blijvend onder lijden, dan is een gesprek met de huisarts zinvol. Er zijn behandelingen, waaronder hormoontherapie, die voor veel vrouwen goed werken. Training en een behandeling gaan prima samen.

Ga ook naar de huisarts bij klachten die niet bij een gewone opvlieger passen: pijn op de borst, aanhoudende hartkloppingen, flauwvallen of nachtzweten met koorts of onverklaard gewichtsverlies.

Een weekschema als voorbeeld

Het schema hieronder combineert de vormen van beweging die het meeste doen tegen opvliegers. Het is thuis uit te voeren.

Maandag en donderdag

Krachttraining in de ochtend, dertig tot veertig minuten: squats, Roemeense deadlifts, roeien, drukken boven het hoofd en een plank. Drie sets van acht tot twaalf herhalingen, met een raam open en water bij de hand.

Dinsdag, vrijdag en zondag

Dertig minuten stevig wandelen of fietsen, bij voorkeur buiten. Na afloop vijf minuten rustig uitlopen om geleidelijk af te koelen.

Woensdag en zaterdag

Een kwartier yoga of ademhalingsoefeningen, of een rustige wandeling. Wie zich goed voelt, kan op zaterdag een derde krachttraining doen.

Overzicht: trainen met opvliegers

Situatie
Wat er gebeurt
Wat helpt
Opvlieger tijdens de training
Plotselinge warmte, zweten, hartkloppingen
Pauze, rustig ademen, koud water, polsen koelen
Opvlieger na zware inspanning
Temperatuur loopt te snel op
Intensiteit opbouwen, rustig afkoelen
Nachtelijk zweten
Onderbroken slaap, minder herstel
Trainen in de ochtend, koele slaapkamer
Warme sportruimte
Lichaam kan warmte niet kwijt
Ventilatie, laagjes, thuis of buiten trainen

Veelgemaakte fouten

De eerste fout is stoppen met sporten vanwege de opvliegers. Minder bewegen maakt de klachten op termijn erger. Aangepast doortrainen werkt beter.

De tweede fout is alleen wandelen. Dat helpt, maar krachttraining doet aantoonbaar meer tegen opvliegers en beschermt bovendien spier en bot.

De derde fout is laat op de avond zwaar trainen. De lichaamstemperatuur blijft dan uren hoog, wat nachtelijk zweten uitlokt. De ochtend is een beter moment.

De vierde fout is doorgaan tijdens een opvlieger alsof er niets aan de hand is. Een minuut pauze en rustig ademen verkort de opvlieger en maakt de rest van de training prettiger.

Ervaringen van anderen

Henriette, 53, zegde haar sportschool op omdat ze zich schaamde voor haar rode hoofd. Thuis begon ze met twee krachttrainingen per week in de ochtend, met het raam open. Na drie maanden had ze nog maar half zoveel opvliegers en sliep ze weer door.

Diana, 49, kreeg na elke spinningles een heftige opvlieger. Ze bouwde de intensiteit rustiger op en nam na afloop vijf minuten om af te koelen. De opvliegers na het sporten verdwenen, de lessen bleven.

Marja, 56, trainde om negen uur ’s avonds en lag daarna te zweten in bed. Ze verplaatste de training naar zeven uur ’s ochtends. Binnen twee weken werden de nachten rustiger.

Doortrainen met begeleiding aan huis

Een personal trainer aan huis kijkt naar klachten, energie, slaap en het moment van de dag, en stelt daarop een schema samen met krachttraining die past bij de overgang, in een omgeving waar temperatuur en tempo zelf te regelen zijn. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Veelgestelde vragen over opvliegers en sporten

1. Verergert sporten opvliegers?
Nee. Op termijn vermindert regelmatig bewegen het aantal en de hevigheid. Alleen direct na heel zware inspanning kan er een opvlieger volgen.

2. Welke sport helpt het best?
Krachttraining, twee tot drie keer per week, aangevuld met dagelijks wandelen of fietsen.

3. Wat doe ik bij een opvlieger tijdens de training?
Even pauzeren, rustig ademen met een lange uitademing, koud water drinken en polsen of nek koelen.

4. Hoe snel merk ik verschil?
Vaak na acht tot twaalf weken regelmatig trainen. De slaap verbetert meestal eerder.

5. Is de ochtend of de avond beter?
De ochtend. De lichaamstemperatuur is dan het laagst en de training verstoort de nacht niet.

6. Mag ik intensief trainen?
Ja, mits de intensiteit rustig wordt opgebouwd en er na afloop tijd is om af te koelen.

7. Welke kleding is het prettigst?
Dunne laagjes van vochtafvoerende stof, zodat een laag uit kan zodra het warm wordt.

8. Helpt afvallen tegen opvliegers?
Bij vrouwen met overgewicht vaak wel. Minder buikvet hangt samen met minder klachten.

9. Wat lokt opvliegers uit?
Alcohol, cafeïne, pittig eten, warme ruimtes, stress en roken. Dat verschilt per persoon.

10. Wanneer ga ik naar de huisarts?
Als opvliegers slaap, werk of dagelijks leven blijvend verstoren, of bij pijn op de borst, flauwvallen of koorts.

Referenties

  • Thuisarts, Overgang, Nederlands Huisartsen Genootschap, 2024, https://www.thuisarts.nl/overgang
  • Thuisarts, Ik wil gezond bewegen, Nederlands Huisartsen Genootschap, 2024, https://www.thuisarts.nl/gezond-leven/ik-wil-gezond-bewegen
  • Gezondheidsraad, Beweegrichtlijnen 2017, Gezondheidsraad, 2017, https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/2017/08/22/beweegrichtlijnen-2017
  • Choudhry DN et al., The effect of resistance training in reducing hot flushes in post-menopausal women: A meta-analysis, Journal of Bodywork and Movement Therapies, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38876649/
  • Bailey TG et al., Exercise training reduces the frequency of menopausal hot flushes by improving thermoregulatory control, Menopause, 2016, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27163520/

You cannot copy content of this page